‘Wat we in de gemeente nodig hebben? Dat we eens wat positiever naar de toekomst kijken!’

‘Zeker voelen we ons behoorlijk overvallen,’ zegt Andreas Pohle naar aanleiding van de ontslagbrief van Rein Dupont. ‘Dat Rein al na een maand of twee, drie stopt als wethouder van de gemeente komt echt uit de lucht vallen. We hadden het idee dat hij goed functioneerde. Maar, we gaan gewoon verder. We hebben inmiddels intern overleg gehad, in de fractie en met het bestuur, en we denken dat we er snel uit kunnen komen. Het is geen reden om bij de pakken neer te zitten.’

Andreas Pohle

Geen reden om bij de pakken neer te zitten? Echt niet?

‘Nee, toen we in de loop van 2020 geconfronteerd werden met een college dat alleen een begroting wilde opstellen als de raad voor herindeling met Maastricht zou kiezen omdat de gemeente er financieel beroerd voor zou staan, hebben we ook voor de positieve aanpak gekozen. Wat ons betreft: het ging helemaal niet zo slecht en er waren ook mensen die wel voor een sluitende begroting durfden te gaan. Resultaat: Binnen een paar maanden een nieuw college en een sluitende begroting. Dit probleem krijgen we ook getackeld. We kennen mensen die goed in staat zijn de vacante functie te vullen en die daar ook toe bereid zijn. We gaan daarover in gesprek.’

Wie bedoel je met we? Je zou denken dat als er zoiets onverwachts gebeurt, iedereen zich voor het oplossen ervan verantwoordelijk zou voelen. Het gaat hier om wethouders van buiten, niet gebonden aan fracties in de raad. Die zich er ook duidelijk voor uitgesproken hadden alle fracties goed te willen bedienen.

Ja, dat zou je denken, maar zo werkt het klaarblijkelijk niet. De partijen die zichzelf tot oppositie hebben benoemd stellen zich niet of nauwelijks constructief op. Toen we na het zomerreces in 2020 begonnen zijn de patstelling te doorbreken, hebben we ervoor gekozen BRUG-M even niet uit te nodigen, omdat die partij meteen weer begon voorwaarden te stellen aan een brede samenwerking in de raad. Het moest en het zou herindeling met Maastricht worden. Wij wilden open en positief de toekomst in na wat er allemaal gebeurd was. We hadden geen zin in het gesomber en de zwartkijkerij. Tot nu toe hebben we die koers volgehouden. Weliswaar probeert de provincie de druk op de gemeente op te voeren – en ook de Ondernemingsraad doet daar pogingen toe – maar het is duidelijk dat een keuze voor de toekomst van de gemeente Meerssen enkel en alleen een keuze van de gemeenteraad van de gemeente Meerssen is. Zo is dat wettelijk geregeld.’

En hoe gaat dat nu verder?

‘Een meerderheid van die raad heeft gekozen voor een breed onderzoek, het betrekken van de inwoners bij het uitzetten van een koers en voor afronden van dat onderzoek ruim vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Daar willen we graag aan vasthouden. En, wij zouden nog altijd graag zien dat BRUG-M en het Origineel zich daar bij aansluiten. Ze plaatsen zich tot nu toe buiten dit proces en houden star vast aan een eigen agenda: herindeling. Plus dat we de indruk hebben dat BRUG-M tegenwerkt. Zaken die met een telefoontje te regelen zijn, worden breed uitgemeten in brieven van vier, vijf kantjes, waar dan weer een hoop energie van de ambtelijke organisatie in gaat zitten. Dat gaat veel verder dan voor kritisch volgen en het leveren van gezonde tegenspraak noodzakelijk is. Alles ligt onder het vergrootglas, ook als het gaat om zaken die in de gemeente goed geregeld zijn. Het zou allemaal zo veel gemakkelijker, efficiënter en positiever kunnen gaan. Het gaat namelijk niet slecht met de gemeente Meerssen. Onze organisatie komt de komende tijd weer op sterkte, het sociale vangnet functioneert prima, er zijn geen signalen dat er mensen door het ijs zakken, de gemeente is daar heel alert op, de afgelopen jaren en nog steeds, er is geen reden eraan te twijfelen dat het niet in orde komt. Op enig moment in 2021 hebben we duidelijk welke kanten we op kunnen gaan. En, die wethouderspost wordt snel weer ingenomen.’

KIJK!!! heeft vragen bij het aanbod van de provincie Limburg

In haar brief van 15 december 2020 – waarin ze meedeelt dat ze de begroting van de gemeente Meerssen accepteert – doet de provincie ook een aanbod. Dat houdt in ‘onder gezamenlijke verantwoordelijkheid van uw gemeentebestuur en ons college’ een onderzoek te doen naar de toekomst van de gemeente ‘waarin alle mogelijke bestuurlijk-organisatorische varianten onafhankelijk en deskundig getoetst worden op vijf keuzecriteria: bestuurskracht, duurzaamheid, interne samenhang, regionaal evenwicht en draagvlak (binnen de gemeente en in de regio)’. En even verderop in de brief: ‘Als aanvullende voorwaarde stellen wij dat alle mogelijke herindelingsvarianten met buurgemeenten betrokken worden in dit onderzoek.’ Ook wil de provincie dat de gemeenteraad voor de verkiezingen van maart 2022 een definitief besluit neemt.

Op dit moment vragen wij ons af hoe wij met dit aanbod om zullen gaan. Het heeft een nogal dwingend karakter en de tijdspanne waarbinnen van de raad een onderzoek én een besluit wordt verwacht lijkt ons krap en mogelijk zelfs onwenselijk. Ook getuigt het van weinig vertrouwen in het vermogen van raad van de gemeente Meerssen zijn eigen boontjes te doppen. Wij hebben dat vertrouwen wel. Zoals we dat dat ook hadden toen er zwaar werd getwijfeld aan het vermogen om als zelfstandige gemeente een sluitende begroting 2021-2024 vorm te geven. De financiële slagkracht van de gemeente Meerssen is goed en als alle partijen in de raad zich constructief opstellen is er veel meer mogelijk dan gedacht wordt. Zou dan de gemeente Meersen niet in staat zijn onder eigen regie en in een haar passend tempo op weg naar haar eigen toekomst te gaan?

KIJK!!! meent dat op termijn een andere ordening van gemeenten in Zuid-Limburg voor de hand ligt.  Maar ook vragen we ons af: Kan de provincie het aanbod aan de gemeente Meerssen niet veel beter in een breder verband doen? Waarom zoveel focus op de gemeente Meerssen? Op basis van welke informatie zou die een andere behandeling moeten krijgen dan andere – al dan niet zwakke – kleine gemeenten in (Zuid-)Limburg? Waarom zou Meerssen al voor maart 2022 een keuze over haar toekomst moeten maken? En dan ook nog aan het handje van de provincie die overigens van mening is dat bewegingen als fusie en herindeling van onderop moeten komen? Daarbij: De mantra Niets doen is geen optie houdt ook de weg naar zelfstandigheid open. Je moet dan alleen andere voorwaarden scheppen dan wanneer je voor fusie of herindeling gaat.

Wij vragen ons af of bestuurskracht vooral bepaald wordt door schaalgrootte. Een constructieve opstelling van partijen in een gemeenteraad is vele malen belangrijker. En wij vragen ons af of het niet veel verstandiger en belangrijker is om op basis van een inhoudelijke agenda opties met betrekking tot de toekomst van gemeenten in Zuid-Limburg te onderzoeken. Bij uitstek voor de gemeente Meerssen is dat van groot belang. Waarmee zijn onze burgers geholpen? Met opgaan in de stad of opgaan in het Heuvelland. Waar voelen zij zich het meest bij horen? Prof. Luc Soete heeft (ook in opdracht van de provincie) in de voorbije jaren enkele studies gedaan waarin in de ene de stedendriehoek Heerlen, Sittard-Geleen, Maastricht figureert en in de andere het Heuvelland. Daarin vinden we minstens een goede aanzet tot gezamenlijke agenda’s voor de betrokken gemeenten. Daarnaast was er een studie met betrekking tot het zogenoemde Middengebied, ook met deelname van de provincie. De gemeente Meerssen is in die studies gepositioneerd als deel van het platteland: het Heuvelland. Dan is het vreemd – op basis van te betwisten informatie – bij voorbaat aan te sturen op fusie met Maastricht zoals het afgelopen half jaar het geval was.

Samengevat: Ongetwijfeld blijven de uitdagingen voor de gemeente groot, maar dat geldt voor alle gemeenten in Zuid-Limburg. Het gaat dan vooral om de financiering van de WMO, Jeugdzorg, Participatiewet en mogelijk tegenvallende uitkeringen uit het gemeentefonds. Waarom geen aanbod van de provincie aan alle gemeenten in Limburg om gezamenlijk te onderzoeken hoe de financiering duurzamer kan en de bestuurskracht beter?

Waar we ook onze twijfels over hebben is dat de provincie vóór de verkiezingen van 2022 een uitkomst op tafel wil hebben. En dat dus niet de kiezers bepalen welke kant het opgaat, maar dat een onafhankelijke onderzoekscommissie dat voor hun bepaalt? En dat dan de raad ja zegt tegen die conclusie? Hoe democratisch is een dergelijke procedure? Waar is de provincie bang voor?

Begroting 2021–2024 door provincie goedgekeurd

De kogel is door de kerk, de Provincie Limburg heeft als toezichthouder de meerjarenbegroting 2021-2024 van de gemeente Meerssen goedgekeurd. Dat is een resultaat waar de gemeente trots op mag zijn. KIJK!!! heeft daar een fors aandeel in gehad.

Vanaf mei deden het college van Burgemeester en Wethouders, gesteund door de fracties van BRUG-M en PGM-het Origineel stellige uitspraken over de onhaalbaarheid van het opstellen van een meerjarenbegroting ‘zonder Meerssen kapot te bezuinigen’. Een fusie met Maastricht was de enige uitweg die restte. Zonder dat ze daarvoor een goede onderbouwing gaven. KIJK!!! was van mening dat dat erg kort door de bocht was. Volgens ons was de gemeente financieel gezond genoeg om nog een aantal jaren zelfstandig door te gaan. Daarbij wilden we dat het traject regiegemeente op een fatsoenlijke manier zou worden afgerond en dat er een goede onderbouwing zou zijn waarom die rol mogelijk dan wel niet mogelijk was. Een meerderheid van de raad eiste van het college een begroting plus een goed onderbouwde afronding (ja of nee) van het onderzoekstraject regiegemeente. De wethouders bleven – onder de dreiging op te stappen – weigeren een begroting op te stellen. Toen Maastricht de route naar regiegemeente afsneed en de wethouders alsnog opstapten omdat de raad volhardde in de door hem ingeslagen koers, ontstond er een situatie die de gemeente dwong opnieuw naar haar toekomst te kijken. Een meerderheid van de raad – KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en Focus – nam vervolgens het voortouw in het formeren van een nieuw college en het opstellen van een sluitende begroting 2021-2024. Het nieuwe college heeft deze begroting na goedkeuring door de gemeenteraad voorgelegd aan de provincie. Optimisme, doorzetten, anders kijken naar posten op de begroting, spelen op meevallers en kansen grijpen hebben het gewonnen van somberen en een veel te snelle handdoek in de ring. 

Maar, zijn we er nu? Absoluut niet. 

De brief waarin het provinciebestuur zegt de begroting goed te keuren (link naar brief) stipt terecht ook een aantal zaken aan waar we als gemeente als de wiedeweerga en heel serieus mee aan de slag moeten. 

Én de provincie doet de gemeente een voorstel. Ze wil samen met de gemeente onderzoeken hoe de toekomst van de gemeente Meerssen eruit kan zien. Het is een aanbod dat kansen biedt, maar ook vragen oproept. Vooral omdat de provincie er enkele voorwaarden aan verbindt. Onder andere aan het tijdpad. Daar willen we nog goed naar kijken. Voor nu: wij vragen ons af of een dergelijk aanbod niet zou moeten worden gedaan aan alle gemeenten in Zuid-Limburg. Dit met het doel te bezien of herschikking van gemeenten op grotere schaal ineens niet wenselijker is. Om vervolgens daarvoor een plan van aanpak vast te stellen. Herschikken: wie met wie, waarom en wanneer. Zoiets ondernemen met de gemeente Meerssen alleen is gefriemel in de marge van een probleem dat vele malen groter is. Het bestuur van de provincie constateert in zijn brief overigens zelf ook dat heel veel gemeenten in Limburg het knap lastig hebben met wat er allemaal speelt en op hen afkomt. Waarom dan niet breder inzetten op herschikking?

Maar eerst.

Het is nu zaak in de volle breedte de bakens te verzetten. Het is noodzakelijk dat de fracties in de raad de handen ineen slaan. We moeten laten zien dat we ondanks verschillen van mening in staat zijn in balans in plaats van op basis van uitersten te besturen. Dat betekent dat we moeten investeren in bestuurskracht. Coaching van de raad van buitenaf is meer dan ooit gewenst. Geen enkele fractie, geen enkel raadslid heeft de wijsheid in pacht. In een bestuurlijke context is wijsheid iets wat je met elkaar deelt en is daar zeker niet het exclusieve bezit van slechts enkelen. Dat kunnen erkennen is het begin van herstel van bestuurskracht. 

Dan.

Het is noodzakelijk de organisatie te revitaliseren. Met kracht en met snelheid. Daar is geld voor beschikbaar. Het nieuwe college zal een zogenoemd Plan PIOFACH* (organisatieontwikkeltraject) aan de raad voorleggen. Bureau Berenschot constateerde dat de organisatie voor het overgrote deel wordt gevormd door medewerkers die vakinhoudelijk goed zijn, op de goede plek zitten en hun werkzaamheden naar behoren uitvoeren. Wel valt er wat te doen aan competenties, analyserend vermogen en communicatie. Het totale plan en de uitvoering ervan moeten ertoe leiden dat de organisatie stabieler wordt, beter is toegerust voor de eisen van de tijd. Revitaliseren wil voor de gemeente Meerssen zeggen: zodanig versterken dat de kwaliteit van de dienstverlening aan de burgers op peil blijft en zelfs verbetert.

*PIOFACH staat voor: Personeel, Informatie en ICT, Organisatie, Financiën, Algemene Zaken, Communicatie, Huisvesting.

Plus.

We moeten onze gemeente en de gemeenschappen in onze kernen toekomstbestendig maken. Dat zit ook achter het aanbod van het bestuur van de provincie Limburg. De gemeente Meerssen heeft al jaren geleden zelf geconstateerd dat het zo niet verder kon. Ze wist zelf ook dat de politieke cultuur en de bestuurskracht al langer van onvoldoende kwaliteit zijn om meer in balans tot besluiten te komen. Vandaar dat Bureau Berenschot werd gevraagd te kijken wat de sterke en de zwakke punten van de gemeente zijn. Met de vitaliteit van de gemeenschappen in de kernen bleek niets mis, maar des te meer onderhoud was er nodig aan de kwaliteit van het bestuur (lees: gemeenteraad en college) en vitaliteit van de organisatie. Conclusie: Niets doen is geen optie. We zijn terug op het punt dat die conclusie van Berenschot uitgangspunt is voor een nieuwe fase in het onderzoek naar de toekomst van de gemeente. Alle opties liggen open. Voor eind 2021 moet er een richting gevonden zijn. Aan de slag, dus. Maar, eerst nog bekijken wat te doen met het aanbod van de provincie. Wil die zo over de schouder meekijken en – met een eigen agenda – op een niet al te opdringerig lijkende manier toezicht houden? Zien we het als een fair aanbod? Of blijven we onze eigen weg gaan zoals we met het opstellen van de begroting 2021-2024 deden?

En dan nog.

Dat de acties die we hierboven beschrijven tot een goed resultaat komen, is hard nodig om de grote uitdagingen voor de komende vijf tot tien jaar met succes aan te gaan. We hebben het dan over de financiële krapte in het sociaal domein, de complexiteit van het vormgeven aan de gemeentelijke Omgevingswet en het handen en voeten geven aan duurzaamheid. En er zijn plannen om kleinere gemeenten minder geld te geven uit het gemeentefonds, ook een zaak waar enig risico in schuilt; al lijkt dat voor de komende jaren niet zo’n vaart te lopen, volgens de provincie. En dan is er nog COVID-19; wat gaat corona nog vragen van ons vermogen ons aan te passen aan een situatie die we niet kennen?

Ten slotte.

Na alle consternatie rond de begroting in de maanden mei, juni, juli, augustus, september, oktober en november, geeft het provinciebestuur de gemeente Meerssen het voordeel van de twijfel. Het is duidelijk dat we er nog lang niet zijn. Daar windt de provincie in de brief geen doekjes om. Het is te vroeg om te juichen als het om de toekomst van onze gemeente gaat maar er is ook alle reden om blij en trots te zijn. De eerste stap is gezet, de eerste horde genomen.

Op de rit

De afgelopen twee maanden waren zonder meer spannend. De voortdurende weigering van het vorige college om de raad een begroting ter beoordeling en besluitvorming voor te leggen, was voor de fractie van KIJK!!! onaanvaardbaar. De koppeling van de besluitvorming aan een snelle herindeling met Maastricht was daarbij olie op het vuur. In de raad leefde breed het gevoel dat hij voor het blok werd gezet. De afloop is bekend: het college van BRUG-M, KIJK!!!, CDA en het Origineel stapte onder dreiging van een motie van wantrouwen op.

Daarmee kwam een zware verantwoordelijkheid bij de raad te liggen. KIJK!!! nam daarop het initiatief om CDA, Lokaal DNA en Focus uit te nodigen om die verantwoordelijkheid op te pakken. Aan de basis daarvan lag de motie die zij gezamenlijk hadden voorbereid. KIJK!!! wilde niet ingaan op een uitnodiging van BRUG-M raadsbreed samen te werken, omdat daaraan de voorwaarde werd gesteld de snelle fusie met Maastricht vorm te geven.

Om de lopende samenwerking tussen CDA, Lokaal DNA en Focus niet bij voorbaat met de aanwezigheid van BRUG-M – almaar gericht op de snelle fusie met Maastricht – te frustreren, kozen de vier partijen ervoor niet meteen de samenwerking met BRUG-M en het Origineel aan te gaan. Onder andere om daarvoor wel op termijn de deur open te laten, werd gekozen voor het samenstellen van een nieuw college met alleen wethouders van buiten de gemeente. Het moest een signaal zijn dat niet voor een gesloten coalitie werd gekozen.

Minstens zo belangrijk – ook om bestuurskracht te tonen – was het om tijdig een sluitende begroting bij de provincie in te dienen. Financiële specialisten van de samenwerkende fracties en met betrekking tot gemeentelijke financiën hebben daarop een lijst van suggesties samengesteld. Na gesprekken met het kleine college – alleen de burgemeester –, de ambtelijke organisatie en de wethouders in spé, is op basis van een aantal uitgangspunten nu een sluitende begroting gereed. We mogen daarvoor met name ook de ambtelijke organisatie zeer danken.

Voor ons waren belangrijke uitgangspunten:

  • Het is noodzakelijk keuzes te maken, ook in het sociale domein
  • Die keuzes zullen voorzieningen t.b.v. het sociale weefsel ontzien
  • Wat betreft het sociaal domein richten we ons op de koers van Maastricht
  • Er komt bij voorkeur geen additionele verhoging van de ozb
  • We zoeken additionele inkomsten in de sfeer van de gemeentelijke belastingen
  • We formeren een compact college: burgemeester en twee wethouders

De begroting die er nu ligt doet recht aan deze uitgangspunten. Daarmee hebben we voorkomen dat de gemeenschappen in de kernen hard geraakt worden en ontzien we de burgers die ook afhankelijk zijn van maatschappelijke voorzieningen. We gaan ervanuit dat de raad deze begroting omarmt en dat ook de provincie zich erin kan vinden. 

We realiseren ons dat nog altijd geldt: Niets doen is geen optie. Vandaar dat de komende maanden ook hard gewerkt zal worden aan een kwalitatieve impuls voor de ambtelijke organisatie en een verkenning van de opties die de gemeente Meerssen nog heeft. Denk aan zelfstandig blijven, zelfstandigheid als regiegemeente, fusie met (een of meer) andere gemeente(n) (richting stad, richting Heuvelland?), opsplitsing en fusie met verschillende andere gemeenten? Belangrijk is ook hoe het Rijk na de verkiezingen van maart 2021 om wil gaan met kleine gemeenten. Worden die verder gekort of is er oog voor hun voortbestaan?

Vanaf nu streven we er weer naar voor besluiten in de raad – samen met andere fracties – een breed draagvlak te creëren. Het was nodig in de achterliggende maanden stevige standpunten in te nemen en – (enigszins) on-KIJK!!!s – onverzettelijk te zijn. We vonden en vinden dat nodig gezien de belangen die er op het spel stonden en staan: een raad die aan het roer staat, een college dat met name volgend is, de zelfstandigheid die we tussen soep en aardappelen dreigden te moeten opgeven, de achterstand die burgers hadden in het hele proces, de negatieve benadering van de mogelijkheden van de gemeente Meerssen, het onnodige somberen over de financiële situatie. We zijn hopelijk op weg naar rustig vaarwater. Zelfbewuster en met meer optimisme. We staan weer op de rit.

KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en FOCUS aan de slag met de begroting 2021

De fracties van KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en Focus hebben zaterdagmiddag bij elkaar gezeten om te kijken of er een sluitende meerjarenbegroting kan worden aangeleverd. Partijen zien een reëel perspectief voor een sluitende begroting. De komende dagen zullen de verschillende voorstellen worden doorgerekend. De partijen gaan alles op alles zetten om voor 15 november een sluitende begroting bij de provincie aan te leveren.
De fracties van KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en FOCUS willen ook onderzoeken hoe ze verder kunnen samenwerken tot aan maart 2022. Partijen zijn er van overtuigd dat rust op korte termijn geboden is en dat er samen gewerkt moet worden aan het toekomstperspectief van Meerssen.

De kijk van KIJK!!!

De discussie over de kadernota, vooruitlopend op de meerjarenbegroting 2021-2024, verkeert in een impasse. College en Raad staan tegenover elkaar terwijl ze samen op zouden moeten komen voor wat goed is voor de burgers van de gemeente Meerssen. Wat zeker niet goed is: dat ze tegenover elkaar staan. En wat ook niet goed is: dat het College een discussie in de Raad niet de ruimte geeft. Hoe je zaken ook wendt of keert: de Raad is het hoogste orgaan in de gemeente.  

Het College van Burgemeester & Wethouders heeft in de kadernota de Raad de keuze voorgelegd tussen insteken op  herindeling met de gemeente Maastricht of zelfstandig blijven en bezuinigen in combinatie met lastenverzwaring. Daarbij is het College ervan overtuigd dat herindeling nu en met de grootst mogelijk spoed de meest aangewezen optie is. Burgemeester en wethouders zijn er echter tot nu toe niet in geslaagd de meerderheid van de Raad ervan te overtuigen dat dat inderdaad de beste optie is. Het College blijft opteren voor herindeling, ook nadat de Raad in meerderheid heeft besloten eerst het traject regiegemeente (zelfstandigheid) te willen onderzoeken en van het College een voorstel voor een sluitende begroting tegemoet te zien. Om vervolgens het debat te voeren.

Wat KIJK!!! betreft gaat de discussie nog altijd allereerst over de vraag hoe de gemeente aan een sluitende begroting komt. Daarom hebben we afgelopen week ook schriftelijke vragen (nieuw venster) gesteld over de financiële situatie. Herindeling is een onderwerp dat kan samenhangen met de vraag hoe de begroting sluitend te krijgen, maar is niet alleen een kwestie van schaalgrootte en centen. En mag dat ook niet zijn. De discussie over herindeling of fusie moet zijn gebaseerd op de vraag welke agenda de gemeente heeft en over hoe ze die het best kan realiseren. Totdat de kadernota verscheen was dat voor – een weliswaar nipte – meerderheid van de Raad: zelfstandig blijven en een (ambtelijke) relatie aangaan met de gemeente Maastricht. Over de manier waarop die vorm krijgt en welke structuur de organisatie van de gemeente Meerssen vervolgens krijgt, heeft de Raad van de gemeente Meerssen nog geen besluit genomen.

KIJK!!! begrijpt dat de druk op bestuur en organisatie van de gemeente Meerssen groot is. De conclusie van de onderzoeken van Berenschot is: Niets doen is geen optie. Maar KIJK!!!! is ook van mening dat over het opgeven van zelfstandigheid geen overhaast besluit genomen mag worden. KIJK!!! is niet principieel tegen herindeling. Die optie noemen wij ook in ons verkiezingsprogramma. We schreven daar: Herindeling, fusie, samenwerking e.d. zijn geen doel op zich, zijn ondergeschikt aan zaken als bestuurskracht, operationele slagvaardigheid en kwaliteit dienstverlening aan en participatie door de burgers. Maar, zoals gezegd: wij willen die discussie voeren op basis van een agenda, op basis van inhoud, op basis van kwaliteit. Wat heeft een mogelijke fusiepartner ons te bieden als het gaat om sociaal beleid, leefbaarheid, duurzaamheid, bestuurlijke stabiliteit? Daar is in de afgelopen maanden geen woord over gewisseld. Waar is de inhoudelijke onderbouwing van het College voor de keuze voor fuseren met Maastricht? Welke garantie is er dat er na fusie met de gemeente Maastricht niet kapot bezuinigd wordt? Blijft de kwaliteit die we nu hebben en die we ons graag nog beter zouden wensen dan op peil?  

KIJK!!! staat altijd open voor verandering. We kunnen stevig aandringen maar ook loslaten, ook zelfstandigheid, als dat beter is voor de inwoners van de gemeente Meerssen. We zijn ook op dit onderwerp bereid om onbevangen en zonder vooroordeel het debat in te gaan. Om met de collega-raadsleden, inwoners en andere stakeholders een inhoudelijke discussie te voeren over opties om de sociale cohesie in de gemeenschap, met de toekomstige uitdagingen en in lijn met de wensen van de gemeenschap, intact te houden. Maar als betrouwbare overheid en serieuze organisatie voor onze ambtenaren moeten wij o.i. de 2 jaar geleden ingeslagen weg van een gedegen onderzoek naar de regieorganisatie eerst afwerken. En er moet een voorstel voor een sluitende begroting komen. Of niet. In dat geval is het op zijn plaats een goed gesprek met de provincie aan te gaan, de septembercirculaire af te wachten en ons aan te sluiten bij het protest dat wethouders van andere gemeenten in Den Haag hebben laten horen. Het College van de gemeente Meerssen is tot nu toe het enige College in Nederland dat van mening is dat voor het niet sluitend krijgen van de begroting fusie de enige oplossing is.

KIJK!!! is van mening dat er een serieus debat gevoerd moet worden over de mogelijkheid de begroting 2021-2024 sluitend te maken. KIJK!!! zal daarvoor de komende weken een aantal suggesties doen. Mochten die soelaas bieden dan kunnen we voorkomen dat we als gemeente onze zelfstandigheid tussen de soep en de aardappelen opgeven. Zonder zicht op de kwaliteit die we daarmee inkopen bij de gemeente Maastricht. Die kunnen we als regiegemeente wel blijven bepalen. We hebben het College een aantal vragen voorgelegd waarop we zo spoedig mogelijk een antwoord verwachten. Daarna kijken we verder.

Duidelijkheid

Tot de raadsvergadering van donderdag jl. waren er in de gemeenteraad van Meerssen steeds maar nipte meerderheden voor een rol als regiegemeente. De meerderheden van steeds maar één stem zorgden voor veel onduidelijkheid en onzekerheid bij burgers, medewerkers van de gemeente, de beoogde centrumgemeente Maastricht en de provincie Limburg. De fractie van KIJK!!! was van mening dat daaraan een einde moest komen en nam het initiatief voor een motie die duidelijkheid moest verschaffen over de verhoudingen in de raad. Want, willen we als raad nou wel of niet dat dat onderzoek succesvol wordt afgerond? En dat er dan aan het einde van het jaar zowel voor de raad van de gemeente Meerssen als voor die van de gemeente Maastricht een goede basis ligt om ja of nee te zeggen? De door het college aan de raad voorgelegde kadernota was aanleiding om met de motie te komen omdat het college daarin de raad de keuze tussen bezuinigen of herindelen voorlegde.Na de vergadering van donderdag jl. is eindelijk duidelijk dat er in de raad breed draagvlak is voor het eerst en vooral zorgvuldig afronden van het onderzoekstraject dat duidelijk moet maken of de constructie regiegemeente Meerssen gekoppeld aan centrumgemeente Maastricht (financieel) haalbaar is. Ook werd donderdag duidelijk dat alleen de gemeente Maastricht de gewenste partner is. In elk geval als het om de constructie regiegemeente-centrumgemeente gaat. BRUG-M sprak zich uit voor herindeling. Ook in dat geval zou wat die partij betreft om de hand van Maastricht gevraagd moeten worden. Het gevolg van het besluit van de raad is dat het college met een voorstel voor bezuinigingen moet komen. KIJK!!! is van mening dat die met name gezocht moeten worden in het sociaal domein. Daarvoor zou het college te rade kunnen gaan bij gemeenten als Venlo, Vaals en Bergen waar de controle op uitgaven aan WMO en jeugdzorg succesvol is. In de Zuid-Limburgse Sociale Dienst kunnen wat dat betreft nog forse stappen gezet worden. KIJK!!! realiseert zich heel goed dat het hier gaat om een enorme opdracht. De komende maanden zullen uitwijzen of die succesvol kan worden afgerond.KIJK!!! betreurt het zeer dat BRUG-M zich nadrukkelijk buiten het door de raad breed gedragen onderzoeksproces richting regiegemeente plaatst en zonder oog voor het zorgvuldig afwerken van een proces – waar het in december 2018 ook zelf mee had ingestemd – kiest voor herindeling. En het is zeer te waarderen dat oppositiepartijen Lokaal DNA en FOCUS, ondanks hun eerder uitgesproken weerstand tegen de regiegemeente-centrumgemeenteconstructie wel voor zorgvuldige afwerking van dat proces hebben gestemd.

Anders denken – Omdenken: Kadernota 2021 – 2024

Naar aanleiding van de somberheid die aan de Kadernota 2021-2024 (+ addendum) kleeft, wil KIJK!!! graag een serieuze poging doen positiever te kijken naar de financiële situatie van de gemeente Meerssen. Met meer elan en daadkracht. Daarbij kiezen we met opzet niet steeds de gebruikelijke terughoudende insteek. Het moet eens afgelopen zijn met het somberen.

Daarbij: KIJK!!! vindt dat een kadernota primair moet gaan over de meerjarenbegroting en niet over de vraag of we zelfstandig blijven of gaan herindelen. In beide gevallen zal er voor 2021 (en volgende jaren) een sluitende (meerjaren)begroting moeten komen. En indien dan toch: de raad heeft gekozen voor zelfstandig blijven in de rol van regiegemeente. De provincie wil noch in de ene, noch in de andere richting pushen; direct noch indirect. Steunde wel met deelname in de financiering voor regie-organisatie. Dus, laten we alles op alles zetten om dat voor elkaar te krijgen. Wat kunnen we daarvoor doen? Wij willen niet bij de pakken neerzitten.

  1. Als we kijken naar de jaarrekeningen van de laatste tien jaar dan constateren we dat de saldi daarvan altijd positief waren. En dan niet zomaar positief. Het gaat dan om saldi tot 1 miljoen euro of meer. Hoewel die vaak tot stand komen als gevolg van wat incidentele ‘meevallers’ worden genoemd, is het overhouden van geld in de gemeente Meerssen structureel. En met onze reserves is ook helemaal niets mis. Ook in 2019 is er een fors positief saldo (600.000 euro). En dat terwijl er ook twee stevige tegenvallers waren: een aanzienlijk tekort op het sociaal domein en een door het Rijk opgelegde storting in de pensioenvoorziening voor oud-wethouders. Je zou in het opstellen van de begroting voor de jaren 2021-2024 uit kunnen gaan van een – voorzichtig geschat – batig saldo van 500.000 per jaar. Misschien kunnen we de komende maanden benutten om aan dat idee te wennen. Wellicht dat de provincie ook bereid is zo naar onze exploitatie te kijken. Sowieso moet de provincie zich afvragen of ze het kan aanzien dat gemeenten binnen haar grenzen ten gronde gaan, vooral als gevolg van een oorzaak die buiten henzelf ligt (zie 2.). De provincie Zuid-Holland heeft al aangekondigd gemeenten niet onder curatele te willen stellen.
  2. Wat de gemeente Meerssen vooral parten speelt, is het aanzienlijke tekort op het sociaal domein. Dit in combinatie met de vrees dat dat alleen maar erger wordt. Maar het gaat hier om een tekort waar heel veel gemeenten last van hebben. Ook een stad als Maastricht heeft in dit domein enorme tekorten. In vergelijking daarmee is het tekort van de gemeente Meerssen klein bier. Een van de oorzaken is de korting die het Rijk samen met de taken aan de gemeenten overhandigde. Een andere oorzaak voor het ontstaan van tekorten is – kort door de bocht – de manier van werken in het sociaal domein. We moeten constateren dat we er na vijf jaar onwennig experimenteren en het boeken van kleine successen nog altijd niet in zijn geslaagd uitvoeringsprocessen, hulpverlening en zorg beter en tegen minder kosten te laten verlopen. Daar valt zeker nog heel wat winst te boeken. Maar het was belachelijk dat door de centrale overheid niet geanticipeerd is op de mogelijkheid dat implementatie van een nieuwe inrichting van het sociaal domein zo lastig zou zijn. Het ligt volgens KIJK!!! meer voor de hand om als gemeente Meerssen de komende maanden samen met andere gemeenten richting Rijk en provincie op te trekken en daar flink aan de bel te trekken. In de media is er op het moment groeiende aandacht voor de manier waarop het Rijk de gemeenten in het sociaal domein op (financiële) achterstand heeft gezet. We hebben al een motie aangenomen waarin we pleiten voor het terug beleggen van de jeugdzorg bij de provincie. Er zijn meer gemeenten die daarvoor opteren. Het ontstaan van het tekort in het sociale domein is zeker niet primair de schuld van de gemeente Meerssen. KIJK!!! is verder van mening dat de tekorten in het sociale domein primair daar opgelost moeten worden. Dat ligt in het verlengde van ons – indertijd door de raad overgenomen – standpunt dat jaarlijkse overschotten in dat domein in een reserve voor het sociale domein gestort moesten worden. Helaas zijn die reserves nu op. We hebben altijd gezegd dat de gemeente niemand door het ijs moet laten zakken. De vraag is wel hoe dik het ijs moet zijn.
  3. Sinds eind mei is duidelijk dat de uitkering aan de gemeente Meerssen uit het gemeentefonds fors hoger uitvalt dan waar in de kadernota van uit werd gegaan. Wel ontvingen we inmiddels een addendum waarin die hogere bedragen zijn meegenomen. Wij willen begrijpen waarom de kadernota en addendum ervan uitgaan dat al dat geld opgaat aan nieuwe taken. De komende maanden moet daar meer duidelijkheid over komen. We hebben het College gevraagd daarvan specificaties te geven. Wellicht blijkt daar toch nog ruimte om de begroting dichter in de buurt van sluitend of mogelijk zelfs sluitend te krijgen. We pleiten ervoor niet te benauwd te doen. Onze organisatie is nu al niet in staat alle ambities waar te maken, laat staan nieuwe ambities. Ook niet als we nog mensen kunnen aantrekken. Plus dat de ervaring leert dat we lang niet altijd doen wat we van plan zijn te doen en dat er dan aan het einde van het boekjaar weer geld over blijkt te zijn (zie 1.).
  4. En om het dan toch nog maar even over de denkrichtingen in de kadernota te hebben: het is misschien niet duidelijk hoe de gemeente in de rol van regiegemeente – en met de ambtelijke organisatie bij Maastricht – tot een sluitende begroting moet komen; evenmin is duidelijk of en hoe we totdat herindeling een feit is met een sluitende begroting als zelfstandige gemeente verder kunnen. De kosten van de ene oplossing zijn nooit afgezet tegen de kosten van de andere. Behalve dan op de achterkant van een sigarendoosje. Dat is een vergelijking waarvoor de raad in december 2018 niet heeft gekozen. KIJK!!! betreurt het al een tijdje dat daar toen geen extra geld voor is uitgetrokken. Anderzijds: toen was duidelijk dat alleen Maastricht bereid was zich open te stellen voor toenadering door Meerssen. De vraag is waarom dat nu anders zou zijn?

Onze conclusie voor dit moment: zelf onze zaakjes oplossen. Onder andere door samen met Maastricht de provincie te benaderen en (financiële) ruimte bij het opstellen van de meerjarenbegroting te vragen om de constructie die we samen aan willen gaan en die de moeite van het proberen waard is een kans te geven. Misschien kan het ook dienen als inspiratie voor andere gemeenten in de regio.

De gemeente Meerssen in zwaar weer

De fractie van KIJK!!! is verrast door de inhoud van de kadernota voor de jaren 2021 tot en met 2024. Niet zozeer door de grote tekorten op de begrotingen van die jaren, wel door de consequenties die het College daar in deze fase van voorbereiding van de meerjarenbegroting 2021-2024 aan verbindt. Kort door de bocht: het College ziet voor de gemeente Meerssen eigenlijk geen mogelijkheid om zelfstandig te blijven.

De fractie van KIJK!!! vindt die conclusie nog niet aan de orde. Eerst zou, ook al is dat een heel lastig traject, grondiger verkend moeten worden waar eventueel nog financiële ruimte zit. Pas als voor de raad klip en klaar duidelijk is dat die er onvoldoende is, zou herindeling als optie in beeld moeten komen. En er is nóg een route waarvan de fractie vindt dat die verkend moet worden. De raad heeft gekozen voor het als zelfstandige gemeente samenwerken met de gemeente Maastricht. Dat traject wordt nu door de Colleges van de beide gemeenten uitgewerkt. Belangrijke stap in dat proces is het Bestuurlijk Convenant waar de raad woensdag 17 juni jl. na een stevig debat met 9 tegen 8 stemmen ja tegen zei.

De fractie van KIJK!!! wil de opgave waar de gemeente Meerssen voor staat – moeilijke keuzes maken – niet uit de weg gaan. En voor de duidelijkheid: om en nabij 60% van de Nederlandse gemeenten (ook Maastricht) heeft grote tekorten. En dat is niet omdat er door de gemeenten slecht financieel beleid is gevoerd. Ze zijn onder andere ontstaan als gevolg van de steeds maar oplopende kosten in het sociaal domein en dan met name in het deeldomein jeugd(zorg).

Hoe dan ook: Maastricht en Meerssen zitten in hetzelfde schuitje van tekorten, vooral als gevolg van opgelegd beleid van de centrale overheid. Voor de fractie van KIJK!!! is het (nog) niet duidelijk waarom herindeling het weg begroten van de tekorten van het moment gemakkelijker zou maken. Herindeling poetst geen tekorten weg. En indien dat wel zo is dan zouden we daar wel een rekensom voor op tafel gelegd willen zien. Algemeen bekend is dat schaalvergroting namelijk zelden tot kostenbesparing op termijn heeft geleid.

Het opgeven van de zelfstandigheid van de gemeente Meerssen en onze kernen vinden wij op dit moment een te hoge prijs voor het oplossen van een probleem dat overal in het land speelt: tekorten die zijn ontstaan doordat de overheid taken (inclusief een bezuinigingsopgave) lokaal heeft weggezet terwijl die om een groter bestuurlijk kader (regio, provincie, bijvoorbeeld) vragen. Zoals jeugdzorg, om maar een deeldomein te noemen.

Tenslotte, het gaat hier om problematiek die een belangrijk – door de gemeente Meersen zelf in gang gezet – experiment doorkruist: het verder gaan als regiegemeente. Dat opent de poort naar nieuwe vormen van ambtelijke samenwerking met aanzienlijk meer potentie tot een goede dienstverlening aan de burgers en met behoud van meer lokale besluitvorming en uitvoering van beleid op maat.

De fractie van KIJK!!! ziet dat als een tussenstap naar mogelijk regionale bestuurlijke samenwerking op termijn. We vinden het te vroeg het hoofd in de schoot te leggen en de handdoek in de ring te werpen. Samenwerken met Maastricht zoals bedoeld in de regieconstructie en samen met Maastricht optrekken in de richting van het provinciebestuur schept mogelijk kansen om ook financieel meer experimenteel de meerjarenbegroting 2021-2024 aan te vliegen. Dat is meer dan de moeite waard.

Bijeenkomst van 25 maart is uitgesteld

De openbare meedenk-bijeenkomst die KIJK!!! op 25 maart zou organiseren is uitgesteld. We gaan er voorlopig van uit dat we in mei of juni alsnog met elkaar over actuele onderwerpen van gedachten kunnen wisselen.

Voor nu: zorg goed voor elkaar.