Ik kies KIJK!!!, U ook?

Door Gea Meijers

Gea Meijers tijdens internationale bijeenkomst rond feministische visie op de toekomst van de digitale economie, Singapore, november 2019.
Gea Meijers tijdens internationale bijeenkomst rond feministische visie op de toekomst van de digitale economie, Singapore, november 2019.

Verandering begint bij jezelf, het is zo cliché. Maar het is ook 100 % de reden waarom ik vorig jaar lid ben geworden van KIJK!!! en voor de volgende gemeenteraadsverkiezingen op deze partij stem.

Ik ben in het dagelijks leven actief bij een internationaal feministisch netwerk (www.wideplus.org) dat zich inzet voor vrouwenrechten wereldwijd. Door dit werk realiseer ik me hoe goed we het hier in Nederland hebben, maar ook hoe broos elke democratie is. Ik ben een paar jaar geleden in de mooie gemeente Meerssen komen wonen. Wat ik zo waardeer aan Meerssen is de vele mooie natuur, vriendelijke mensen en gemakkelijk toegankelijke basisvoorzieningen. Ik wil graag meehelpen die mooie kenmerken van deze gemeente te versterken.

De gemeentepolitiek in Meerssen heeft een negatief imago bij een deel van de inwoners. Het past waarschijnlijk in de landelijke trend waarin een groep mensen steeds minder vertrouwen heeft in de politiek, en discussies op tv en op Twitter of Facebook verharden. Het lijkt wel dat er steeds vaker welles-nietes discussies gevoerd worden waar de emoties alleen maar hoog oplopen. Ik zie soms moedeloze berichten voorbij komen: ‘kunnen we nog wel compromissen sluiten met elkaar?’, of: ‘die politici doen niets voor ons’.

Het antwoord op dit soort vragen is heel simpel: verandering begint bij jezelf. Wil je dat nu eindelijk bepaalde wegen worden verbeterd in je wijk? Wil je een stem in de toekomst van Meerssen? Ga niet alleen stemmen, maar wordt lid van een politieke partij en laat je meningen horen. In een van de internationale verenigingen waar ik actief ben bij geweest, hadden we een lid dat altijd heel kritisch was op ons werk en onze werkwijze. En terecht, want ons werk was natuurlijk nooit ‘perfect’; we zijn tenslotte allemaal maar mensen. Haar houding resulteerde in een stelregel die heel bruikbaar is, juist ook voor de politiek in Meerssen: “als je ergens kritiek op hebt, maak jezelf onderdeel van de oplossing en niet het probleem”. Politiek bedrijven vanuit die stelregel levert een positieve en probleem-oplossende politiek op. Politiek betekent voor mij niet gelijk halen, maar problemen oplossen.

Waarom KIJK!!!?

De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan die de democratie in ere houdt door haar controlerende functie. Hoe doe je dat? Wat ik zo waardeer aan KIJK!!! is dat alle actieve leden, inclusief de fractie, werken vanuit een open, onderzoekende houding waarin er ruimte is voor verschillende meningen, maar waarin ieder naar de gezamenlijk gevonden oplossing zoekt. Er is in KIJK!!! een gezonde dosis zelfkritiek, wat de basis is van een kritische houding. Het is pragmatisch en positief.

Ik heb gekozen voor KIJK!!! omdat ik graag woon in een progressieve gemeente en die politieke kleur bij mij past, met inspiratie uit de idealen van de Partij van de Arbeid, GroenLinks en D66. Die kleur staat voor: een democratie waarbij de politiek dichtbij burgers blijft, solidariteit, gelijkwaardigheid en respect voor dier en natuur.

Wat ik geleerd heb in mijn werk is dat verandering begint bij ons ieder, maar dat we het alléén gezamenlijk kunnen realiseren. KIJK!!! doet hun uiterste best politiek te bedrijven op basis van een breed draagvlak in raad en gemeenschap. Is de gemeente er ook om jouw doelen te ondersteunen? Sluit je dan aan bij KIJK!!! Net als jouw blik is de onze gericht op nu én de toekomst.

Wachtgeld, de feiten

Er is de laatste weken ophef ontstaan over de wachtgeldregeling van wethouder Rein Dupont die na dik twee maanden besloot de functie als wethouder van de gemeente Meerssen neer te leggen. CDA, Lokaal DNA, KIJK!!! en Focus betreuren dat zeer. Onze burgers zijn niet geholpen met ophef.

Ook wij zijn benieuwd naar de reden(en) van het aftreden van Rein Dupont maar respecteren zijn argumentatie: persoonlijke redenen. BRUG-M en ‘t Origineel namen en nemen daarmee geen genoegen. Inmiddels is gebleken dat Meer Vandaag beschikt over een mailwisseling tussen gemeente en Waterschap over de betaling van het wachtgeld waar Rein Dupont recht op heeft. Het gaat om een mailwisseling die beschikbaar was gesteld aan de fractievoorzitters in de Raad. De ophef die ontstaan is vraagt om nadere uitleg aan onze burgers.

Rein Dupont heeft na dik tien jaar als bestuurder van het Waterschap en na ruim twee maanden in dienst van de gemeente Meerssen recht op een wachtgeld van 283.000 euro en een begeleidingstraject ter waarde van ongeveer 14.000 euro. Dat die kosten (verdeeld over) de komende vijf jaar door de gemeente Meerssen moeten worden opgebracht is wrang maar ook het gevolg van landelijke wettelijke regelgeving. Dat die zo uitpakt is het gevolg van het snelle terugtreden van Rein Dupont. Dat kon niemand voorzien. Het snelle vertrek van Rein Dupont heeft duidelijk gemaakt dat het regelgeving is die incidenteel heel vreemd – en dit geval nadelig voor de gemeente Meerssen – uitpakt. Dat zien wij als een systeemfout die gerepareerd moet worden.

Wij betreuren het zeer dat de kwestie van het wachtgeld van Rein Dupont zoveel ongemak in het politieke leven van de gemeente Meerssen teweegbrengt. En tot zoveel onrust onder de burgers leidt. Het zo nadrukkelijk ophef creëren op basis van een bestuurlijk incident dat het gevolg is van het toevallig samenkomen van een merkwaardige wettelijke regeling en de persoonlijke keuze van een wethouder is niet onze stijl van besturen.

We gaan het College vragen opnieuw contact op te nemen met het Waterschap. Het kan niet zo zijn dat met een simpele mailwisseling een streep wordt gezet onder deze wachtgeldkwestie. Daarnaast rekenen we erop dat het begeleidingstraject naar andere werk voor de oud-wethouder snel tot resultaat leidt, waardoor de kosten voor de gemeente Meerssen beperkt zullen blijven. Ook gaan we de minister van Binnenlandse Zaken en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) over dit ongelukkige incident informeren en consulteren met de bedoeling dat de regelgeving nog eens goed tegen het licht wordt gehouden. Als deze regelgeving blijft zoals die is, is die voor gemeenten een enorme blokkade bij het in dienst nemen van (zeer) ervaren wethouders.

Raad besluit zelfstandig te blijven

De gemeenteraad heeft maandag besloten dat de gemeente Meerssen zelfstandig blijft. Ze besloot dat op basis van een motie, ingediend door de fracties van Lokaal DNA, CDA, Focus en KIJK!!!. De raad gaf ook te kennen dat ze niet ingaat op het aanbod onder voorwaarden van de provincie Limburg om gezamenlijk onderzoek te doen naar de toekomst van de gemeente. Ze droeg het college van Burgemeester en Wethouders op om met de provincie te overleggen hoe het aanbod aan de gemeente vertaald kan worden naar een provinciaal initiatief om een bestuurlijke visie voor (Zuid-)Limburg te ontwikkelen. Samen met alle andere gemeenten. De raad wil nu prioriteit geven aan het versterken van de eigen organisatie en wil dat alle energie daarin wordt gestoken. Dat komt ook tegemoet aan de vraag van de Ondernemingsraad van de gemeente om duidelijkheid te geven over de (nabije) toekomst.

De fractie van KIJK!!! realiseert zich dat er ondanks de duidelijkheid die er nu is, ook onzekerheden blijven. Het zal de komende jaren lastig blijven steeds sluitende begrotingen aan de provincie voor te leggen. Maar, in die situatie zitten alle gemeenten in (Zuid-)Limburg. Er zijn de laatste jaren door het Rijk teveel taken naar de gemeenten geschoven, zonder dat er voldoende tijd en geld was om die naar behoren vorm te geven, te implementeren en uit te voeren. En dat geldt niet enkel voor de kleine gemeenten. Ook een stad als Maastricht kampt met grote tekorten in het sociaal domein. Vooralsnog blijven onze burgers gevrijwaard van alle bezuinigingen die daar het gevolg van zijn. Anderzijds zijn er beleidsvelden waarvoor we de komende jaren zeker aansluiting moeten zoeken bij gemeenten in de regio die daarmee al verder zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Omgevingswet en de energietransitie. Verder liggen er regionale opgaven als woningbouw, de ontwikkeling Middengebied Zuid-Limburg, de economisch-toeristische ontwikkeling Heuvelland; de gemeente Meerssen zal daarin ook moeten participeren.

KIJK!!! blijft ervoor pleiten dat samenwerking met andere gemeenten tot stand moet komen op basis van agenda’s en niet op basis van financiën alleen. Waarmee doen de inwoners van de gemeente op termijn het meest hun voordeel?  Als deel van de stad of als deel van het Heuvelland? Of opgesplitst over beide. We zijn ook van mening dat die vraag niet overhaast beantwoord moet worden: eerst alle energie steken in het revitaliseren van de organisatie en het opnieuw leggen van verbinding tussen partijen. Lokaal DNA, CDA, Focus en KIJK!!! zijn van mening dat lokaal bestuur alleen kan floreren als partijen ook bereid zijn te geven. Het is niet zo dat er één partij is die altijd gelijk heeft, het zijn niet altijd de andere partijen die het fout doen. KIJK!!! vindt het prima dat we even een pas op de plaats maken. De financiële basis is goed – qua reserves zelfs beter dan die van menig andere gemeente – en in elk geval niet slechter dan die van andere gemeenten in (Zuid-)Limburg. We hopen dat ons optimisme aanstekelijk werkt. We blijven werken aan een gezonde gemeente.

Motie van afkeuring

Het plotselinge vertrek van wethouder Rein Dupont en zijn ontslagbrief waarin hij aangaf om persoonlijke redenen ontslag te nemen, waren tijdens de raadsvergadering van donderdag 4 februari jl. voor BRUG-M aanleiding om te speculeren over de mogelijke redenen van zijn vertrek. CDA, Lokaal DNA, KIJK!!! en Focus waren en zijn van mening dat als een wethouder opstapt om persoonlijke redenen gerespecteerd moet worden dat dat de boodschap is. Daar moet je het dan mee doen, hoe graag je de redenen ook zou weten. De vier partijen wilden het daarbij laten: persoonlijk is persoonlijk.

In het betoog van BRUG-M werd gespeculeerd over het bestaan van een doofpot, het moedwillig achterhouden van informatie, ook door de vier partijen, iets in de organisatie dat de aanleiding zou zijn geweest en laksheid van de vier partijen omdat ze geen nader onderzoek wilden doen. De inbreng van BRUG-M in het debat wekte bij de meerderheid van de leden van de raad, juist als gevolg van de verdachtmakingen, veel verontwaardiging. Het debat eindigde daarom met een aangenomen motie van afkeuring aan het adres van BRUG-M, waarin onder andere staat dat het gedrag van BRUG-M op geen enkele manier een bijdrage levert aan een positief en verbindend klimaat in de gemeente Meerssen.

‘Wat we in de gemeente nodig hebben? Dat we eens wat positiever naar de toekomst kijken!’

‘Zeker voelen we ons behoorlijk overvallen,’ zegt Andreas Pohle naar aanleiding van de ontslagbrief van Rein Dupont. ‘Dat Rein al na een maand of twee, drie stopt als wethouder van de gemeente komt echt uit de lucht vallen. We hadden het idee dat hij goed functioneerde. Maar, we gaan gewoon verder. We hebben inmiddels intern overleg gehad, in de fractie en met het bestuur, en we denken dat we er snel uit kunnen komen. Het is geen reden om bij de pakken neer te zitten.’

Andreas Pohle

Geen reden om bij de pakken neer te zitten? Echt niet?

‘Nee, toen we in de loop van 2020 geconfronteerd werden met een college dat alleen een begroting wilde opstellen als de raad voor herindeling met Maastricht zou kiezen omdat de gemeente er financieel beroerd voor zou staan, hebben we ook voor de positieve aanpak gekozen. Wat ons betreft: het ging helemaal niet zo slecht en er waren ook mensen die wel voor een sluitende begroting durfden te gaan. Resultaat: Binnen een paar maanden een nieuw college en een sluitende begroting. Dit probleem krijgen we ook getackeld. We kennen mensen die goed in staat zijn de vacante functie te vullen en die daar ook toe bereid zijn. We gaan daarover in gesprek.’

Wie bedoel je met we? Je zou denken dat als er zoiets onverwachts gebeurt, iedereen zich voor het oplossen ervan verantwoordelijk zou voelen. Het gaat hier om wethouders van buiten, niet gebonden aan fracties in de raad. Die zich er ook duidelijk voor uitgesproken hadden alle fracties goed te willen bedienen.

Ja, dat zou je denken, maar zo werkt het klaarblijkelijk niet. De partijen die zichzelf tot oppositie hebben benoemd stellen zich niet of nauwelijks constructief op. Toen we na het zomerreces in 2020 begonnen zijn de patstelling te doorbreken, hebben we ervoor gekozen BRUG-M even niet uit te nodigen, omdat die partij meteen weer begon voorwaarden te stellen aan een brede samenwerking in de raad. Het moest en het zou herindeling met Maastricht worden. Wij wilden open en positief de toekomst in na wat er allemaal gebeurd was. We hadden geen zin in het gesomber en de zwartkijkerij. Tot nu toe hebben we die koers volgehouden. Weliswaar probeert de provincie de druk op de gemeente op te voeren – en ook de Ondernemingsraad doet daar pogingen toe – maar het is duidelijk dat een keuze voor de toekomst van de gemeente Meerssen enkel en alleen een keuze van de gemeenteraad van de gemeente Meerssen is. Zo is dat wettelijk geregeld.’

En hoe gaat dat nu verder?

‘Een meerderheid van die raad heeft gekozen voor een breed onderzoek, het betrekken van de inwoners bij het uitzetten van een koers en voor afronden van dat onderzoek ruim vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Daar willen we graag aan vasthouden. En, wij zouden nog altijd graag zien dat BRUG-M en het Origineel zich daar bij aansluiten. Ze plaatsen zich tot nu toe buiten dit proces en houden star vast aan een eigen agenda: herindeling. Plus dat we de indruk hebben dat BRUG-M tegenwerkt. Zaken die met een telefoontje te regelen zijn, worden breed uitgemeten in brieven van vier, vijf kantjes, waar dan weer een hoop energie van de ambtelijke organisatie in gaat zitten. Dat gaat veel verder dan voor kritisch volgen en het leveren van gezonde tegenspraak noodzakelijk is. Alles ligt onder het vergrootglas, ook als het gaat om zaken die in de gemeente goed geregeld zijn. Het zou allemaal zo veel gemakkelijker, efficiënter en positiever kunnen gaan. Het gaat namelijk niet slecht met de gemeente Meerssen. Onze organisatie komt de komende tijd weer op sterkte, het sociale vangnet functioneert prima, er zijn geen signalen dat er mensen door het ijs zakken, de gemeente is daar heel alert op, de afgelopen jaren en nog steeds, er is geen reden eraan te twijfelen dat het niet in orde komt. Op enig moment in 2021 hebben we duidelijk welke kanten we op kunnen gaan. En, die wethouderspost wordt snel weer ingenomen.’

KIJK!!! heeft vragen bij het aanbod van de provincie Limburg

In haar brief van 15 december 2020 – waarin ze meedeelt dat ze de begroting van de gemeente Meerssen accepteert – doet de provincie ook een aanbod. Dat houdt in ‘onder gezamenlijke verantwoordelijkheid van uw gemeentebestuur en ons college’ een onderzoek te doen naar de toekomst van de gemeente ‘waarin alle mogelijke bestuurlijk-organisatorische varianten onafhankelijk en deskundig getoetst worden op vijf keuzecriteria: bestuurskracht, duurzaamheid, interne samenhang, regionaal evenwicht en draagvlak (binnen de gemeente en in de regio)’. En even verderop in de brief: ‘Als aanvullende voorwaarde stellen wij dat alle mogelijke herindelingsvarianten met buurgemeenten betrokken worden in dit onderzoek.’ Ook wil de provincie dat de gemeenteraad voor de verkiezingen van maart 2022 een definitief besluit neemt.

Op dit moment vragen wij ons af hoe wij met dit aanbod om zullen gaan. Het heeft een nogal dwingend karakter en de tijdspanne waarbinnen van de raad een onderzoek én een besluit wordt verwacht lijkt ons krap en mogelijk zelfs onwenselijk. Ook getuigt het van weinig vertrouwen in het vermogen van raad van de gemeente Meerssen zijn eigen boontjes te doppen. Wij hebben dat vertrouwen wel. Zoals we dat dat ook hadden toen er zwaar werd getwijfeld aan het vermogen om als zelfstandige gemeente een sluitende begroting 2021-2024 vorm te geven. De financiële slagkracht van de gemeente Meerssen is goed en als alle partijen in de raad zich constructief opstellen is er veel meer mogelijk dan gedacht wordt. Zou dan de gemeente Meersen niet in staat zijn onder eigen regie en in een haar passend tempo op weg naar haar eigen toekomst te gaan?

KIJK!!! meent dat op termijn een andere ordening van gemeenten in Zuid-Limburg voor de hand ligt.  Maar ook vragen we ons af: Kan de provincie het aanbod aan de gemeente Meerssen niet veel beter in een breder verband doen? Waarom zoveel focus op de gemeente Meerssen? Op basis van welke informatie zou die een andere behandeling moeten krijgen dan andere – al dan niet zwakke – kleine gemeenten in (Zuid-)Limburg? Waarom zou Meerssen al voor maart 2022 een keuze over haar toekomst moeten maken? En dan ook nog aan het handje van de provincie die overigens van mening is dat bewegingen als fusie en herindeling van onderop moeten komen? Daarbij: De mantra Niets doen is geen optie houdt ook de weg naar zelfstandigheid open. Je moet dan alleen andere voorwaarden scheppen dan wanneer je voor fusie of herindeling gaat.

Wij vragen ons af of bestuurskracht vooral bepaald wordt door schaalgrootte. Een constructieve opstelling van partijen in een gemeenteraad is vele malen belangrijker. En wij vragen ons af of het niet veel verstandiger en belangrijker is om op basis van een inhoudelijke agenda opties met betrekking tot de toekomst van gemeenten in Zuid-Limburg te onderzoeken. Bij uitstek voor de gemeente Meerssen is dat van groot belang. Waarmee zijn onze burgers geholpen? Met opgaan in de stad of opgaan in het Heuvelland. Waar voelen zij zich het meest bij horen? Prof. Luc Soete heeft (ook in opdracht van de provincie) in de voorbije jaren enkele studies gedaan waarin in de ene de stedendriehoek Heerlen, Sittard-Geleen, Maastricht figureert en in de andere het Heuvelland. Daarin vinden we minstens een goede aanzet tot gezamenlijke agenda’s voor de betrokken gemeenten. Daarnaast was er een studie met betrekking tot het zogenoemde Middengebied, ook met deelname van de provincie. De gemeente Meerssen is in die studies gepositioneerd als deel van het platteland: het Heuvelland. Dan is het vreemd – op basis van te betwisten informatie – bij voorbaat aan te sturen op fusie met Maastricht zoals het afgelopen half jaar het geval was.

Samengevat: Ongetwijfeld blijven de uitdagingen voor de gemeente groot, maar dat geldt voor alle gemeenten in Zuid-Limburg. Het gaat dan vooral om de financiering van de WMO, Jeugdzorg, Participatiewet en mogelijk tegenvallende uitkeringen uit het gemeentefonds. Waarom geen aanbod van de provincie aan alle gemeenten in Limburg om gezamenlijk te onderzoeken hoe de financiering duurzamer kan en de bestuurskracht beter?

Waar we ook onze twijfels over hebben is dat de provincie vóór de verkiezingen van 2022 een uitkomst op tafel wil hebben. En dat dus niet de kiezers bepalen welke kant het opgaat, maar dat een onafhankelijke onderzoekscommissie dat voor hun bepaalt? En dat dan de raad ja zegt tegen die conclusie? Hoe democratisch is een dergelijke procedure? Waar is de provincie bang voor?

Begroting 2021–2024 door provincie goedgekeurd

De kogel is door de kerk, de Provincie Limburg heeft als toezichthouder de meerjarenbegroting 2021-2024 van de gemeente Meerssen goedgekeurd. Dat is een resultaat waar de gemeente trots op mag zijn. KIJK!!! heeft daar een fors aandeel in gehad.

Vanaf mei deden het college van Burgemeester en Wethouders, gesteund door de fracties van BRUG-M en PGM-het Origineel stellige uitspraken over de onhaalbaarheid van het opstellen van een meerjarenbegroting ‘zonder Meerssen kapot te bezuinigen’. Een fusie met Maastricht was de enige uitweg die restte. Zonder dat ze daarvoor een goede onderbouwing gaven. KIJK!!! was van mening dat dat erg kort door de bocht was. Volgens ons was de gemeente financieel gezond genoeg om nog een aantal jaren zelfstandig door te gaan. Daarbij wilden we dat het traject regiegemeente op een fatsoenlijke manier zou worden afgerond en dat er een goede onderbouwing zou zijn waarom die rol mogelijk dan wel niet mogelijk was. Een meerderheid van de raad eiste van het college een begroting plus een goed onderbouwde afronding (ja of nee) van het onderzoekstraject regiegemeente. De wethouders bleven – onder de dreiging op te stappen – weigeren een begroting op te stellen. Toen Maastricht de route naar regiegemeente afsneed en de wethouders alsnog opstapten omdat de raad volhardde in de door hem ingeslagen koers, ontstond er een situatie die de gemeente dwong opnieuw naar haar toekomst te kijken. Een meerderheid van de raad – KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en Focus – nam vervolgens het voortouw in het formeren van een nieuw college en het opstellen van een sluitende begroting 2021-2024. Het nieuwe college heeft deze begroting na goedkeuring door de gemeenteraad voorgelegd aan de provincie. Optimisme, doorzetten, anders kijken naar posten op de begroting, spelen op meevallers en kansen grijpen hebben het gewonnen van somberen en een veel te snelle handdoek in de ring. 

Maar, zijn we er nu? Absoluut niet. 

De brief waarin het provinciebestuur zegt de begroting goed te keuren (link naar brief) stipt terecht ook een aantal zaken aan waar we als gemeente als de wiedeweerga en heel serieus mee aan de slag moeten. 

Én de provincie doet de gemeente een voorstel. Ze wil samen met de gemeente onderzoeken hoe de toekomst van de gemeente Meerssen eruit kan zien. Het is een aanbod dat kansen biedt, maar ook vragen oproept. Vooral omdat de provincie er enkele voorwaarden aan verbindt. Onder andere aan het tijdpad. Daar willen we nog goed naar kijken. Voor nu: wij vragen ons af of een dergelijk aanbod niet zou moeten worden gedaan aan alle gemeenten in Zuid-Limburg. Dit met het doel te bezien of herschikking van gemeenten op grotere schaal ineens niet wenselijker is. Om vervolgens daarvoor een plan van aanpak vast te stellen. Herschikken: wie met wie, waarom en wanneer. Zoiets ondernemen met de gemeente Meerssen alleen is gefriemel in de marge van een probleem dat vele malen groter is. Het bestuur van de provincie constateert in zijn brief overigens zelf ook dat heel veel gemeenten in Limburg het knap lastig hebben met wat er allemaal speelt en op hen afkomt. Waarom dan niet breder inzetten op herschikking?

Maar eerst.

Het is nu zaak in de volle breedte de bakens te verzetten. Het is noodzakelijk dat de fracties in de raad de handen ineen slaan. We moeten laten zien dat we ondanks verschillen van mening in staat zijn in balans in plaats van op basis van uitersten te besturen. Dat betekent dat we moeten investeren in bestuurskracht. Coaching van de raad van buitenaf is meer dan ooit gewenst. Geen enkele fractie, geen enkel raadslid heeft de wijsheid in pacht. In een bestuurlijke context is wijsheid iets wat je met elkaar deelt en is daar zeker niet het exclusieve bezit van slechts enkelen. Dat kunnen erkennen is het begin van herstel van bestuurskracht. 

Dan.

Het is noodzakelijk de organisatie te revitaliseren. Met kracht en met snelheid. Daar is geld voor beschikbaar. Het nieuwe college zal een zogenoemd Plan PIOFACH* (organisatieontwikkeltraject) aan de raad voorleggen. Bureau Berenschot constateerde dat de organisatie voor het overgrote deel wordt gevormd door medewerkers die vakinhoudelijk goed zijn, op de goede plek zitten en hun werkzaamheden naar behoren uitvoeren. Wel valt er wat te doen aan competenties, analyserend vermogen en communicatie. Het totale plan en de uitvoering ervan moeten ertoe leiden dat de organisatie stabieler wordt, beter is toegerust voor de eisen van de tijd. Revitaliseren wil voor de gemeente Meerssen zeggen: zodanig versterken dat de kwaliteit van de dienstverlening aan de burgers op peil blijft en zelfs verbetert.

*PIOFACH staat voor: Personeel, Informatie en ICT, Organisatie, Financiën, Algemene Zaken, Communicatie, Huisvesting.

Plus.

We moeten onze gemeente en de gemeenschappen in onze kernen toekomstbestendig maken. Dat zit ook achter het aanbod van het bestuur van de provincie Limburg. De gemeente Meerssen heeft al jaren geleden zelf geconstateerd dat het zo niet verder kon. Ze wist zelf ook dat de politieke cultuur en de bestuurskracht al langer van onvoldoende kwaliteit zijn om meer in balans tot besluiten te komen. Vandaar dat Bureau Berenschot werd gevraagd te kijken wat de sterke en de zwakke punten van de gemeente zijn. Met de vitaliteit van de gemeenschappen in de kernen bleek niets mis, maar des te meer onderhoud was er nodig aan de kwaliteit van het bestuur (lees: gemeenteraad en college) en vitaliteit van de organisatie. Conclusie: Niets doen is geen optie. We zijn terug op het punt dat die conclusie van Berenschot uitgangspunt is voor een nieuwe fase in het onderzoek naar de toekomst van de gemeente. Alle opties liggen open. Voor eind 2021 moet er een richting gevonden zijn. Aan de slag, dus. Maar, eerst nog bekijken wat te doen met het aanbod van de provincie. Wil die zo over de schouder meekijken en – met een eigen agenda – op een niet al te opdringerig lijkende manier toezicht houden? Zien we het als een fair aanbod? Of blijven we onze eigen weg gaan zoals we met het opstellen van de begroting 2021-2024 deden?

En dan nog.

Dat de acties die we hierboven beschrijven tot een goed resultaat komen, is hard nodig om de grote uitdagingen voor de komende vijf tot tien jaar met succes aan te gaan. We hebben het dan over de financiële krapte in het sociaal domein, de complexiteit van het vormgeven aan de gemeentelijke Omgevingswet en het handen en voeten geven aan duurzaamheid. En er zijn plannen om kleinere gemeenten minder geld te geven uit het gemeentefonds, ook een zaak waar enig risico in schuilt; al lijkt dat voor de komende jaren niet zo’n vaart te lopen, volgens de provincie. En dan is er nog COVID-19; wat gaat corona nog vragen van ons vermogen ons aan te passen aan een situatie die we niet kennen?

Ten slotte.

Na alle consternatie rond de begroting in de maanden mei, juni, juli, augustus, september, oktober en november, geeft het provinciebestuur de gemeente Meerssen het voordeel van de twijfel. Het is duidelijk dat we er nog lang niet zijn. Daar windt de provincie in de brief geen doekjes om. Het is te vroeg om te juichen als het om de toekomst van onze gemeente gaat maar er is ook alle reden om blij en trots te zijn. De eerste stap is gezet, de eerste horde genomen.

Op de rit

De afgelopen twee maanden waren zonder meer spannend. De voortdurende weigering van het vorige college om de raad een begroting ter beoordeling en besluitvorming voor te leggen, was voor de fractie van KIJK!!! onaanvaardbaar. De koppeling van de besluitvorming aan een snelle herindeling met Maastricht was daarbij olie op het vuur. In de raad leefde breed het gevoel dat hij voor het blok werd gezet. De afloop is bekend: het college van BRUG-M, KIJK!!!, CDA en het Origineel stapte onder dreiging van een motie van wantrouwen op.

Daarmee kwam een zware verantwoordelijkheid bij de raad te liggen. KIJK!!! nam daarop het initiatief om CDA, Lokaal DNA en Focus uit te nodigen om die verantwoordelijkheid op te pakken. Aan de basis daarvan lag de motie die zij gezamenlijk hadden voorbereid. KIJK!!! wilde niet ingaan op een uitnodiging van BRUG-M raadsbreed samen te werken, omdat daaraan de voorwaarde werd gesteld de snelle fusie met Maastricht vorm te geven.

Om de lopende samenwerking tussen CDA, Lokaal DNA en Focus niet bij voorbaat met de aanwezigheid van BRUG-M – almaar gericht op de snelle fusie met Maastricht – te frustreren, kozen de vier partijen ervoor niet meteen de samenwerking met BRUG-M en het Origineel aan te gaan. Onder andere om daarvoor wel op termijn de deur open te laten, werd gekozen voor het samenstellen van een nieuw college met alleen wethouders van buiten de gemeente. Het moest een signaal zijn dat niet voor een gesloten coalitie werd gekozen.

Minstens zo belangrijk – ook om bestuurskracht te tonen – was het om tijdig een sluitende begroting bij de provincie in te dienen. Financiële specialisten van de samenwerkende fracties en met betrekking tot gemeentelijke financiën hebben daarop een lijst van suggesties samengesteld. Na gesprekken met het kleine college – alleen de burgemeester –, de ambtelijke organisatie en de wethouders in spé, is op basis van een aantal uitgangspunten nu een sluitende begroting gereed. We mogen daarvoor met name ook de ambtelijke organisatie zeer danken.

Voor ons waren belangrijke uitgangspunten:

  • Het is noodzakelijk keuzes te maken, ook in het sociale domein
  • Die keuzes zullen voorzieningen t.b.v. het sociale weefsel ontzien
  • Wat betreft het sociaal domein richten we ons op de koers van Maastricht
  • Er komt bij voorkeur geen additionele verhoging van de ozb
  • We zoeken additionele inkomsten in de sfeer van de gemeentelijke belastingen
  • We formeren een compact college: burgemeester en twee wethouders

De begroting die er nu ligt doet recht aan deze uitgangspunten. Daarmee hebben we voorkomen dat de gemeenschappen in de kernen hard geraakt worden en ontzien we de burgers die ook afhankelijk zijn van maatschappelijke voorzieningen. We gaan ervanuit dat de raad deze begroting omarmt en dat ook de provincie zich erin kan vinden. 

We realiseren ons dat nog altijd geldt: Niets doen is geen optie. Vandaar dat de komende maanden ook hard gewerkt zal worden aan een kwalitatieve impuls voor de ambtelijke organisatie en een verkenning van de opties die de gemeente Meerssen nog heeft. Denk aan zelfstandig blijven, zelfstandigheid als regiegemeente, fusie met (een of meer) andere gemeente(n) (richting stad, richting Heuvelland?), opsplitsing en fusie met verschillende andere gemeenten? Belangrijk is ook hoe het Rijk na de verkiezingen van maart 2021 om wil gaan met kleine gemeenten. Worden die verder gekort of is er oog voor hun voortbestaan?

Vanaf nu streven we er weer naar voor besluiten in de raad – samen met andere fracties – een breed draagvlak te creëren. Het was nodig in de achterliggende maanden stevige standpunten in te nemen en – (enigszins) on-KIJK!!!s – onverzettelijk te zijn. We vonden en vinden dat nodig gezien de belangen die er op het spel stonden en staan: een raad die aan het roer staat, een college dat met name volgend is, de zelfstandigheid die we tussen soep en aardappelen dreigden te moeten opgeven, de achterstand die burgers hadden in het hele proces, de negatieve benadering van de mogelijkheden van de gemeente Meerssen, het onnodige somberen over de financiële situatie. We zijn hopelijk op weg naar rustig vaarwater. Zelfbewuster en met meer optimisme. We staan weer op de rit.

KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en FOCUS aan de slag met de begroting 2021

De fracties van KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en Focus hebben zaterdagmiddag bij elkaar gezeten om te kijken of er een sluitende meerjarenbegroting kan worden aangeleverd. Partijen zien een reëel perspectief voor een sluitende begroting. De komende dagen zullen de verschillende voorstellen worden doorgerekend. De partijen gaan alles op alles zetten om voor 15 november een sluitende begroting bij de provincie aan te leveren.
De fracties van KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en FOCUS willen ook onderzoeken hoe ze verder kunnen samenwerken tot aan maart 2022. Partijen zijn er van overtuigd dat rust op korte termijn geboden is en dat er samen gewerkt moet worden aan het toekomstperspectief van Meerssen.

De kijk van KIJK!!!

De discussie over de kadernota, vooruitlopend op de meerjarenbegroting 2021-2024, verkeert in een impasse. College en Raad staan tegenover elkaar terwijl ze samen op zouden moeten komen voor wat goed is voor de burgers van de gemeente Meerssen. Wat zeker niet goed is: dat ze tegenover elkaar staan. En wat ook niet goed is: dat het College een discussie in de Raad niet de ruimte geeft. Hoe je zaken ook wendt of keert: de Raad is het hoogste orgaan in de gemeente.  

Het College van Burgemeester & Wethouders heeft in de kadernota de Raad de keuze voorgelegd tussen insteken op  herindeling met de gemeente Maastricht of zelfstandig blijven en bezuinigen in combinatie met lastenverzwaring. Daarbij is het College ervan overtuigd dat herindeling nu en met de grootst mogelijk spoed de meest aangewezen optie is. Burgemeester en wethouders zijn er echter tot nu toe niet in geslaagd de meerderheid van de Raad ervan te overtuigen dat dat inderdaad de beste optie is. Het College blijft opteren voor herindeling, ook nadat de Raad in meerderheid heeft besloten eerst het traject regiegemeente (zelfstandigheid) te willen onderzoeken en van het College een voorstel voor een sluitende begroting tegemoet te zien. Om vervolgens het debat te voeren.

Wat KIJK!!! betreft gaat de discussie nog altijd allereerst over de vraag hoe de gemeente aan een sluitende begroting komt. Daarom hebben we afgelopen week ook schriftelijke vragen (nieuw venster) gesteld over de financiële situatie. Herindeling is een onderwerp dat kan samenhangen met de vraag hoe de begroting sluitend te krijgen, maar is niet alleen een kwestie van schaalgrootte en centen. En mag dat ook niet zijn. De discussie over herindeling of fusie moet zijn gebaseerd op de vraag welke agenda de gemeente heeft en over hoe ze die het best kan realiseren. Totdat de kadernota verscheen was dat voor – een weliswaar nipte – meerderheid van de Raad: zelfstandig blijven en een (ambtelijke) relatie aangaan met de gemeente Maastricht. Over de manier waarop die vorm krijgt en welke structuur de organisatie van de gemeente Meerssen vervolgens krijgt, heeft de Raad van de gemeente Meerssen nog geen besluit genomen.

KIJK!!! begrijpt dat de druk op bestuur en organisatie van de gemeente Meerssen groot is. De conclusie van de onderzoeken van Berenschot is: Niets doen is geen optie. Maar KIJK!!!! is ook van mening dat over het opgeven van zelfstandigheid geen overhaast besluit genomen mag worden. KIJK!!! is niet principieel tegen herindeling. Die optie noemen wij ook in ons verkiezingsprogramma. We schreven daar: Herindeling, fusie, samenwerking e.d. zijn geen doel op zich, zijn ondergeschikt aan zaken als bestuurskracht, operationele slagvaardigheid en kwaliteit dienstverlening aan en participatie door de burgers. Maar, zoals gezegd: wij willen die discussie voeren op basis van een agenda, op basis van inhoud, op basis van kwaliteit. Wat heeft een mogelijke fusiepartner ons te bieden als het gaat om sociaal beleid, leefbaarheid, duurzaamheid, bestuurlijke stabiliteit? Daar is in de afgelopen maanden geen woord over gewisseld. Waar is de inhoudelijke onderbouwing van het College voor de keuze voor fuseren met Maastricht? Welke garantie is er dat er na fusie met de gemeente Maastricht niet kapot bezuinigd wordt? Blijft de kwaliteit die we nu hebben en die we ons graag nog beter zouden wensen dan op peil?  

KIJK!!! staat altijd open voor verandering. We kunnen stevig aandringen maar ook loslaten, ook zelfstandigheid, als dat beter is voor de inwoners van de gemeente Meerssen. We zijn ook op dit onderwerp bereid om onbevangen en zonder vooroordeel het debat in te gaan. Om met de collega-raadsleden, inwoners en andere stakeholders een inhoudelijke discussie te voeren over opties om de sociale cohesie in de gemeenschap, met de toekomstige uitdagingen en in lijn met de wensen van de gemeenschap, intact te houden. Maar als betrouwbare overheid en serieuze organisatie voor onze ambtenaren moeten wij o.i. de 2 jaar geleden ingeslagen weg van een gedegen onderzoek naar de regieorganisatie eerst afwerken. En er moet een voorstel voor een sluitende begroting komen. Of niet. In dat geval is het op zijn plaats een goed gesprek met de provincie aan te gaan, de septembercirculaire af te wachten en ons aan te sluiten bij het protest dat wethouders van andere gemeenten in Den Haag hebben laten horen. Het College van de gemeente Meerssen is tot nu toe het enige College in Nederland dat van mening is dat voor het niet sluitend krijgen van de begroting fusie de enige oplossing is.

KIJK!!! is van mening dat er een serieus debat gevoerd moet worden over de mogelijkheid de begroting 2021-2024 sluitend te maken. KIJK!!! zal daarvoor de komende weken een aantal suggesties doen. Mochten die soelaas bieden dan kunnen we voorkomen dat we als gemeente onze zelfstandigheid tussen de soep en de aardappelen opgeven. Zonder zicht op de kwaliteit die we daarmee inkopen bij de gemeente Maastricht. Die kunnen we als regiegemeente wel blijven bepalen. We hebben het College een aantal vragen voorgelegd waarop we zo spoedig mogelijk een antwoord verwachten. Daarna kijken we verder.