Tag Archive for toekomst

‘Wat we in de gemeente nodig hebben? Dat we eens wat positiever naar de toekomst kijken!’

‘Zeker voelen we ons behoorlijk overvallen,’ zegt Andreas Pohle naar aanleiding van de ontslagbrief van Rein Dupont. ‘Dat Rein al na een maand of twee, drie stopt als wethouder van de gemeente komt echt uit de lucht vallen. We hadden het idee dat hij goed functioneerde. Maar, we gaan gewoon verder. We hebben inmiddels intern overleg gehad, in de fractie en met het bestuur, en we denken dat we er snel uit kunnen komen. Het is geen reden om bij de pakken neer te zitten.’

Andreas Pohle

Geen reden om bij de pakken neer te zitten? Echt niet?

‘Nee, toen we in de loop van 2020 geconfronteerd werden met een college dat alleen een begroting wilde opstellen als de raad voor herindeling met Maastricht zou kiezen omdat de gemeente er financieel beroerd voor zou staan, hebben we ook voor de positieve aanpak gekozen. Wat ons betreft: het ging helemaal niet zo slecht en er waren ook mensen die wel voor een sluitende begroting durfden te gaan. Resultaat: Binnen een paar maanden een nieuw college en een sluitende begroting. Dit probleem krijgen we ook getackeld. We kennen mensen die goed in staat zijn de vacante functie te vullen en die daar ook toe bereid zijn. We gaan daarover in gesprek.’

Wie bedoel je met we? Je zou denken dat als er zoiets onverwachts gebeurt, iedereen zich voor het oplossen ervan verantwoordelijk zou voelen. Het gaat hier om wethouders van buiten, niet gebonden aan fracties in de raad. Die zich er ook duidelijk voor uitgesproken hadden alle fracties goed te willen bedienen.

Ja, dat zou je denken, maar zo werkt het klaarblijkelijk niet. De partijen die zichzelf tot oppositie hebben benoemd stellen zich niet of nauwelijks constructief op. Toen we na het zomerreces in 2020 begonnen zijn de patstelling te doorbreken, hebben we ervoor gekozen BRUG-M even niet uit te nodigen, omdat die partij meteen weer begon voorwaarden te stellen aan een brede samenwerking in de raad. Het moest en het zou herindeling met Maastricht worden. Wij wilden open en positief de toekomst in na wat er allemaal gebeurd was. We hadden geen zin in het gesomber en de zwartkijkerij. Tot nu toe hebben we die koers volgehouden. Weliswaar probeert de provincie de druk op de gemeente op te voeren – en ook de Ondernemingsraad doet daar pogingen toe – maar het is duidelijk dat een keuze voor de toekomst van de gemeente Meerssen enkel en alleen een keuze van de gemeenteraad van de gemeente Meerssen is. Zo is dat wettelijk geregeld.’

En hoe gaat dat nu verder?

‘Een meerderheid van die raad heeft gekozen voor een breed onderzoek, het betrekken van de inwoners bij het uitzetten van een koers en voor afronden van dat onderzoek ruim vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Daar willen we graag aan vasthouden. En, wij zouden nog altijd graag zien dat BRUG-M en het Origineel zich daar bij aansluiten. Ze plaatsen zich tot nu toe buiten dit proces en houden star vast aan een eigen agenda: herindeling. Plus dat we de indruk hebben dat BRUG-M tegenwerkt. Zaken die met een telefoontje te regelen zijn, worden breed uitgemeten in brieven van vier, vijf kantjes, waar dan weer een hoop energie van de ambtelijke organisatie in gaat zitten. Dat gaat veel verder dan voor kritisch volgen en het leveren van gezonde tegenspraak noodzakelijk is. Alles ligt onder het vergrootglas, ook als het gaat om zaken die in de gemeente goed geregeld zijn. Het zou allemaal zo veel gemakkelijker, efficiënter en positiever kunnen gaan. Het gaat namelijk niet slecht met de gemeente Meerssen. Onze organisatie komt de komende tijd weer op sterkte, het sociale vangnet functioneert prima, er zijn geen signalen dat er mensen door het ijs zakken, de gemeente is daar heel alert op, de afgelopen jaren en nog steeds, er is geen reden eraan te twijfelen dat het niet in orde komt. Op enig moment in 2021 hebben we duidelijk welke kanten we op kunnen gaan. En, die wethouderspost wordt snel weer ingenomen.’

KIJK!!! heeft vragen bij het aanbod van de provincie Limburg

In haar brief van 15 december 2020 – waarin ze meedeelt dat ze de begroting van de gemeente Meerssen accepteert – doet de provincie ook een aanbod. Dat houdt in ‘onder gezamenlijke verantwoordelijkheid van uw gemeentebestuur en ons college’ een onderzoek te doen naar de toekomst van de gemeente ‘waarin alle mogelijke bestuurlijk-organisatorische varianten onafhankelijk en deskundig getoetst worden op vijf keuzecriteria: bestuurskracht, duurzaamheid, interne samenhang, regionaal evenwicht en draagvlak (binnen de gemeente en in de regio)’. En even verderop in de brief: ‘Als aanvullende voorwaarde stellen wij dat alle mogelijke herindelingsvarianten met buurgemeenten betrokken worden in dit onderzoek.’ Ook wil de provincie dat de gemeenteraad voor de verkiezingen van maart 2022 een definitief besluit neemt.

Op dit moment vragen wij ons af hoe wij met dit aanbod om zullen gaan. Het heeft een nogal dwingend karakter en de tijdspanne waarbinnen van de raad een onderzoek én een besluit wordt verwacht lijkt ons krap en mogelijk zelfs onwenselijk. Ook getuigt het van weinig vertrouwen in het vermogen van raad van de gemeente Meerssen zijn eigen boontjes te doppen. Wij hebben dat vertrouwen wel. Zoals we dat dat ook hadden toen er zwaar werd getwijfeld aan het vermogen om als zelfstandige gemeente een sluitende begroting 2021-2024 vorm te geven. De financiële slagkracht van de gemeente Meerssen is goed en als alle partijen in de raad zich constructief opstellen is er veel meer mogelijk dan gedacht wordt. Zou dan de gemeente Meersen niet in staat zijn onder eigen regie en in een haar passend tempo op weg naar haar eigen toekomst te gaan?

KIJK!!! meent dat op termijn een andere ordening van gemeenten in Zuid-Limburg voor de hand ligt.  Maar ook vragen we ons af: Kan de provincie het aanbod aan de gemeente Meerssen niet veel beter in een breder verband doen? Waarom zoveel focus op de gemeente Meerssen? Op basis van welke informatie zou die een andere behandeling moeten krijgen dan andere – al dan niet zwakke – kleine gemeenten in (Zuid-)Limburg? Waarom zou Meerssen al voor maart 2022 een keuze over haar toekomst moeten maken? En dan ook nog aan het handje van de provincie die overigens van mening is dat bewegingen als fusie en herindeling van onderop moeten komen? Daarbij: De mantra Niets doen is geen optie houdt ook de weg naar zelfstandigheid open. Je moet dan alleen andere voorwaarden scheppen dan wanneer je voor fusie of herindeling gaat.

Wij vragen ons af of bestuurskracht vooral bepaald wordt door schaalgrootte. Een constructieve opstelling van partijen in een gemeenteraad is vele malen belangrijker. En wij vragen ons af of het niet veel verstandiger en belangrijker is om op basis van een inhoudelijke agenda opties met betrekking tot de toekomst van gemeenten in Zuid-Limburg te onderzoeken. Bij uitstek voor de gemeente Meerssen is dat van groot belang. Waarmee zijn onze burgers geholpen? Met opgaan in de stad of opgaan in het Heuvelland. Waar voelen zij zich het meest bij horen? Prof. Luc Soete heeft (ook in opdracht van de provincie) in de voorbije jaren enkele studies gedaan waarin in de ene de stedendriehoek Heerlen, Sittard-Geleen, Maastricht figureert en in de andere het Heuvelland. Daarin vinden we minstens een goede aanzet tot gezamenlijke agenda’s voor de betrokken gemeenten. Daarnaast was er een studie met betrekking tot het zogenoemde Middengebied, ook met deelname van de provincie. De gemeente Meerssen is in die studies gepositioneerd als deel van het platteland: het Heuvelland. Dan is het vreemd – op basis van te betwisten informatie – bij voorbaat aan te sturen op fusie met Maastricht zoals het afgelopen half jaar het geval was.

Samengevat: Ongetwijfeld blijven de uitdagingen voor de gemeente groot, maar dat geldt voor alle gemeenten in Zuid-Limburg. Het gaat dan vooral om de financiering van de WMO, Jeugdzorg, Participatiewet en mogelijk tegenvallende uitkeringen uit het gemeentefonds. Waarom geen aanbod van de provincie aan alle gemeenten in Limburg om gezamenlijk te onderzoeken hoe de financiering duurzamer kan en de bestuurskracht beter?

Waar we ook onze twijfels over hebben is dat de provincie vóór de verkiezingen van 2022 een uitkomst op tafel wil hebben. En dat dus niet de kiezers bepalen welke kant het opgaat, maar dat een onafhankelijke onderzoekscommissie dat voor hun bepaalt? En dat dan de raad ja zegt tegen die conclusie? Hoe democratisch is een dergelijke procedure? Waar is de provincie bang voor?

Begroting 2021–2024 door provincie goedgekeurd

De kogel is door de kerk, de Provincie Limburg heeft als toezichthouder de meerjarenbegroting 2021-2024 van de gemeente Meerssen goedgekeurd. Dat is een resultaat waar de gemeente trots op mag zijn. KIJK!!! heeft daar een fors aandeel in gehad.

Vanaf mei deden het college van Burgemeester en Wethouders, gesteund door de fracties van BRUG-M en PGM-het Origineel stellige uitspraken over de onhaalbaarheid van het opstellen van een meerjarenbegroting ‘zonder Meerssen kapot te bezuinigen’. Een fusie met Maastricht was de enige uitweg die restte. Zonder dat ze daarvoor een goede onderbouwing gaven. KIJK!!! was van mening dat dat erg kort door de bocht was. Volgens ons was de gemeente financieel gezond genoeg om nog een aantal jaren zelfstandig door te gaan. Daarbij wilden we dat het traject regiegemeente op een fatsoenlijke manier zou worden afgerond en dat er een goede onderbouwing zou zijn waarom die rol mogelijk dan wel niet mogelijk was. Een meerderheid van de raad eiste van het college een begroting plus een goed onderbouwde afronding (ja of nee) van het onderzoekstraject regiegemeente. De wethouders bleven – onder de dreiging op te stappen – weigeren een begroting op te stellen. Toen Maastricht de route naar regiegemeente afsneed en de wethouders alsnog opstapten omdat de raad volhardde in de door hem ingeslagen koers, ontstond er een situatie die de gemeente dwong opnieuw naar haar toekomst te kijken. Een meerderheid van de raad – KIJK!!!, CDA, Lokaal DNA en Focus – nam vervolgens het voortouw in het formeren van een nieuw college en het opstellen van een sluitende begroting 2021-2024. Het nieuwe college heeft deze begroting na goedkeuring door de gemeenteraad voorgelegd aan de provincie. Optimisme, doorzetten, anders kijken naar posten op de begroting, spelen op meevallers en kansen grijpen hebben het gewonnen van somberen en een veel te snelle handdoek in de ring. 

Maar, zijn we er nu? Absoluut niet. 

De brief waarin het provinciebestuur zegt de begroting goed te keuren (link naar brief) stipt terecht ook een aantal zaken aan waar we als gemeente als de wiedeweerga en heel serieus mee aan de slag moeten. 

Én de provincie doet de gemeente een voorstel. Ze wil samen met de gemeente onderzoeken hoe de toekomst van de gemeente Meerssen eruit kan zien. Het is een aanbod dat kansen biedt, maar ook vragen oproept. Vooral omdat de provincie er enkele voorwaarden aan verbindt. Onder andere aan het tijdpad. Daar willen we nog goed naar kijken. Voor nu: wij vragen ons af of een dergelijk aanbod niet zou moeten worden gedaan aan alle gemeenten in Zuid-Limburg. Dit met het doel te bezien of herschikking van gemeenten op grotere schaal ineens niet wenselijker is. Om vervolgens daarvoor een plan van aanpak vast te stellen. Herschikken: wie met wie, waarom en wanneer. Zoiets ondernemen met de gemeente Meerssen alleen is gefriemel in de marge van een probleem dat vele malen groter is. Het bestuur van de provincie constateert in zijn brief overigens zelf ook dat heel veel gemeenten in Limburg het knap lastig hebben met wat er allemaal speelt en op hen afkomt. Waarom dan niet breder inzetten op herschikking?

Maar eerst.

Het is nu zaak in de volle breedte de bakens te verzetten. Het is noodzakelijk dat de fracties in de raad de handen ineen slaan. We moeten laten zien dat we ondanks verschillen van mening in staat zijn in balans in plaats van op basis van uitersten te besturen. Dat betekent dat we moeten investeren in bestuurskracht. Coaching van de raad van buitenaf is meer dan ooit gewenst. Geen enkele fractie, geen enkel raadslid heeft de wijsheid in pacht. In een bestuurlijke context is wijsheid iets wat je met elkaar deelt en is daar zeker niet het exclusieve bezit van slechts enkelen. Dat kunnen erkennen is het begin van herstel van bestuurskracht. 

Dan.

Het is noodzakelijk de organisatie te revitaliseren. Met kracht en met snelheid. Daar is geld voor beschikbaar. Het nieuwe college zal een zogenoemd Plan PIOFACH* (organisatieontwikkeltraject) aan de raad voorleggen. Bureau Berenschot constateerde dat de organisatie voor het overgrote deel wordt gevormd door medewerkers die vakinhoudelijk goed zijn, op de goede plek zitten en hun werkzaamheden naar behoren uitvoeren. Wel valt er wat te doen aan competenties, analyserend vermogen en communicatie. Het totale plan en de uitvoering ervan moeten ertoe leiden dat de organisatie stabieler wordt, beter is toegerust voor de eisen van de tijd. Revitaliseren wil voor de gemeente Meerssen zeggen: zodanig versterken dat de kwaliteit van de dienstverlening aan de burgers op peil blijft en zelfs verbetert.

*PIOFACH staat voor: Personeel, Informatie en ICT, Organisatie, Financiën, Algemene Zaken, Communicatie, Huisvesting.

Plus.

We moeten onze gemeente en de gemeenschappen in onze kernen toekomstbestendig maken. Dat zit ook achter het aanbod van het bestuur van de provincie Limburg. De gemeente Meerssen heeft al jaren geleden zelf geconstateerd dat het zo niet verder kon. Ze wist zelf ook dat de politieke cultuur en de bestuurskracht al langer van onvoldoende kwaliteit zijn om meer in balans tot besluiten te komen. Vandaar dat Bureau Berenschot werd gevraagd te kijken wat de sterke en de zwakke punten van de gemeente zijn. Met de vitaliteit van de gemeenschappen in de kernen bleek niets mis, maar des te meer onderhoud was er nodig aan de kwaliteit van het bestuur (lees: gemeenteraad en college) en vitaliteit van de organisatie. Conclusie: Niets doen is geen optie. We zijn terug op het punt dat die conclusie van Berenschot uitgangspunt is voor een nieuwe fase in het onderzoek naar de toekomst van de gemeente. Alle opties liggen open. Voor eind 2021 moet er een richting gevonden zijn. Aan de slag, dus. Maar, eerst nog bekijken wat te doen met het aanbod van de provincie. Wil die zo over de schouder meekijken en – met een eigen agenda – op een niet al te opdringerig lijkende manier toezicht houden? Zien we het als een fair aanbod? Of blijven we onze eigen weg gaan zoals we met het opstellen van de begroting 2021-2024 deden?

En dan nog.

Dat de acties die we hierboven beschrijven tot een goed resultaat komen, is hard nodig om de grote uitdagingen voor de komende vijf tot tien jaar met succes aan te gaan. We hebben het dan over de financiële krapte in het sociaal domein, de complexiteit van het vormgeven aan de gemeentelijke Omgevingswet en het handen en voeten geven aan duurzaamheid. En er zijn plannen om kleinere gemeenten minder geld te geven uit het gemeentefonds, ook een zaak waar enig risico in schuilt; al lijkt dat voor de komende jaren niet zo’n vaart te lopen, volgens de provincie. En dan is er nog COVID-19; wat gaat corona nog vragen van ons vermogen ons aan te passen aan een situatie die we niet kennen?

Ten slotte.

Na alle consternatie rond de begroting in de maanden mei, juni, juli, augustus, september, oktober en november, geeft het provinciebestuur de gemeente Meerssen het voordeel van de twijfel. Het is duidelijk dat we er nog lang niet zijn. Daar windt de provincie in de brief geen doekjes om. Het is te vroeg om te juichen als het om de toekomst van onze gemeente gaat maar er is ook alle reden om blij en trots te zijn. De eerste stap is gezet, de eerste horde genomen.